Trong số những nhà giáo Hải Phòng làm thơ trước đây, nhà thơ Thúc Hà là một tác giả tiêu biểu. Cách đây tròn 70 năm, ông từng có bài thơ “Chờ con, má nhé!” đoạt Huy chương vàng tại Liên hoan Thanh niên và Sinh viên Thế giới lần thứ V tổ chức tại Vác-sa-va, thủ đô Ba Lan.
Tôi lần đầu được gặp nhà thơ Thúc Hà mùa hè năm 1980 khi ông đang là giáo viên của Trường Phổ thông Cấp 3 Ngô Quyền. Người thầy giáo dáng dấp thư sinh nhỏ thó ấy nổi danh là một giáo viên dạy giỏi môn văn ở thành phố Cảng. Ông tên thật là Hà Thúc Chỉ. Quê ông ở huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên – Huế nhưng sinh ra ngày 10-7-1934 tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Năm 1960, ông về dạy học ở Hải Phòng và sống trong căn gác nhỏ ở phố Lê Chân. Ông mất ngày 25-3-1994. Sinh thời, ông có nhiều dịp giao lưu với bạn bè làm thơ, viết báo Đất Cảng và thi thoảng kể lại những kỷ niệm đáng nhớ trong cuộcđời ông suốt hơn ba chục năm gắn với bục giảng và làm thơ.
Năm 1955, chàng sinh viên 21 tuổi Hà Thúc Chỉ với bút danh Thúc Hà ấy đã viết bài thơ “Chờ con, má nhé!” trên báo tường của Lớp Văn khóa đầu tiên ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Bài thơ mau chóng được lan tỏa trong giới sinh viên ngày đó, như tiếng của hàng triệu trái tim người dân Việt Nam hai bên bờ Bến Hải trong nỗi đau chia cắt đất nước và sự khao khát đoàn tụ khi thống nhất non sông. Câu thơ kết bài thật cảm động:
“Con đi má khóc hôm nào
Con về má đón ngã vào hai tay”.
Bài thơ sau đó được mang đi tham dự Liên hoan Thanh niên và Sinh viên Thế giới tại Ba Lan. Ngày 8-8-1955 tại Cung văn hóa ở Vác-sa-va, bài thơ này do một đại biểu trẻ Việt Nam sau này chính là nhà văn Sơn Tùng diễn đọc và đã được trao tặng Huy chương Vàng.
Tôi có một thời gian ngắn được ông dạy học thêm môn văn để ôn thi vào đại học và sau đó có nhiều dịp được tiếp xúc với ông. Nhiệt huyết với nghề dạy học, ông dâng hiến tình yêu của mình qua những bài giảng, bài viết nghiên cứu phê bình văn học và những bài thơ đằm thế sự, giàu chiêm nghiệm. Đã có nhiều học sinh được thầy giáo Hà Thúc Chỉ truyền lửa đam mê với văn chương và có không ít người sau này trở thành nhà thơ ở Hải Phòng và cả nước như Nguyễn Thụy Kha, Phạm Ngà, Trần Quốc Minh, Trần Thị Lưu Ly, Vũ Thúy Hồng, …
Năm 1958, Thúc Hà có tập thơ đầu tay “Khi trời mới sáng”, nhưng mãi 32 năm sau mới có thêm tập thơ thứ hai mang tên “Mưa biển” (Nhà xuất bản Hải Phòng – 1990) mặc dù ông từng giãi bày:
“Người ta xe cát làm nhà
Tôi đây xe chữ để mà làm thơ”.
Thúc Hà tham gia đại hội thành lập Chi hội Văn nghệ Hải Phòng đầu năm 1964 và ông lặng lẽ làm thơ sau những bộn bề của nghề dạy học.
Bài thơ “Cô giáo vỡ lòng” của Thúc Hà đã đoạt giải thưởng Cuộc thi thơ năm 1961 của Báo Người giáo viên nhân dân. Bài thơ hiện lên nét tươi tắn, trẻ trung của tấm lòng người dạy học với bảng đen, phấn trắng và nhất là sự thơ ngây con trẻ:
“Khi bình minh dậy ngoài khơi
Vạch tia nắng sáng giữa trời đêm đen
Là từng nét phấn tay em
Cũng ngời sắc trắng sáng trên bảng này
Tay em gọi nắng về đây
Soi bao lòng bé thơ ngây tới trường”.
Tập thơ “Mưa biển” gồm 27 bài thơ như một bản hợp xướng đời ông với những âm sắc riêng, có khi hào sảng, có khi vui buồn chộn rộn. Bài thơ “Mưa biển” vẽ ra bức tranh với nét hư ảo và mảng màu mộng mơ của tình người trước vẻ đẹp biển cả quê hương:
“Biển dài như thể chia hai
Nửa phơi dưới nắng, nửa gài trong mưa
Để anh như đứng trong mơ
Bâng khuâng nắng… với bụi mờ mưa giăng…”.
Còn bài thơ “Soi gương” lại có tứ lạ và mang đến người đọc suy ngẫm lặng thầm:
“Cái khoảng trống cách xa
Là tầm nhìn ngắn nhất
Mỗi bước ta lùi ra
Để gần thêm sự thật”.
Mừng người mẹ của mình tuổi 84, Thúc Hà viết bài thơ “Mẹ”. Tác giả thành công nhiều trong những câu chữ, hình ảnh sinh động:
“Mẹ bắt đầu quên
Những gì đáng nhớ
Mẹ bắt đầu nhớ
Những gì đáng quên
Mẹ vẫn ngồi yên
Khi cần đứng dậy
Mẹ đi run rẩy
Khi cần ngồi yên”.
Mới đây, sáng ngày 10-7-2025, tại Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hải Phòng diễn ra chương trình Bàn tròn văn chương về nhà thơ Thúc Hà nhân dịp tròn 70 năm bài thơ “Chờ con, má nhé!” đoạt giải Huy chương Vàng Festival Thanh niên và Sinh viên thế giới. Chương trình như một điểm nhấn thêm một dịp tôn vinh cố nhà thơ Thúc Hà – một gương mặt nổi bật trong hàng ngũ giáo viên Đất Cảng dạy học và làm thơ.
