Tập thơ “Lời tự tình của biển” (Nhà xuất bản Hội Nhà Văn – 2024) của nhà thơ Phạm Ánh Sao mới đây được nhận giải Ba Cuộc vận động sáng tác văn học nghệ thuật của Quân chủng Hải quân .
Nhà thơ Phạm Ánh Sao (còn có bút danh Triều Vân) sinh năm 1952 tại xã Phạm Ngũ Lão (tỉnh Hưng Yên). Ông hiện nay sinh sống ở phường Hải Dương và là Phó Chi hội trưởng Chi Hội Nhà văn Việt Nam thành phố đồng thời là Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Hải Phòng. Ông đã có 11 tập thơ và trường ca in riêng và giành được nhiều giải thưởng văn học nghệ thuật ở Trung ương và địa phương. Với quá trình sáng tác bền bỉ, ông đã khẳng định được vị trí của mình trong đời sống thi ca đương đại.
“Lời tự tình của biển” là tập thơ thứ 10 của Phạm Ánh Sao, với 54 bài thơ về biển và hải đảo. Ngay từ những tác phẩm đầu tay cho đến các tập thơ gần đây, Phạm Ánh Sao luôn thể hiện một tiếng thơ riêng, dung dị mà giàu xúc cảm. Ông tham gia hoạt động văn chương nghệ thuật với tinh thần say mê và trách nhiệm, coi sáng tác là niềm vui lớn của đời mình. Tâm huyết nghề nghiệp cùng vốn sống phong phú đã giúp ông kiến tạo nên thế giới thi ca đa dạng, in dấu nhiều trải nghiệm cá nhân kết hợp với những vấn đề mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Trong bài “Gác dưới trời sao”, tác giả chỉ cần gợi hình ảnh “Những ngôi sao mang dáng hình Tổ quốc” cũng đủ cho thấy trong thơ ông không chỉ có trách nhiệm công dân mà còn thấm nhuần khá tự nhiên ý thức và tư tưởng về chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ Quốcn Những ngôi sao biển biết nhớ, biết nói bằng “Ngôn ngữ của riêng nhau” và biết “Bàn giao ban mai”.
Thơ Phạm Ánh Sao không cuốn hút bạn đọc bằng câu chữ mà tạo ấn tượng nhờ vào những câu chuyện trung thực, những hình ảnh giàu sức gợi. Trong bài “Sóng nước Bạch Đằng giang” vẫn có những cách kể, cách tả mộc mạc vậy mà sao thân yêu quá đỗi:
“Cha run tay lật luống cày
Mẹ xuống đồng cấy trong giá buốt
Thiêng liêng ngàn đời Tổ quốc
Núi sông đồng ruộng cánh cò”.
Cảm hứng chủ đạo về chủ quyền và trách nhiệm công dân, Phạm Ánh Sao đặc biệt gắn bó sâu sắc với đề tài biển đảo, coi đó là cảm hứng thiêng liêng trong sự nghiệp sáng tác của mình. Trong bài “Chuông chùa ở Trường Sa”, nhà thơ đã lắng nghe tiếng chuông chùa đảo xa rất riêng biệt và tài tình:
“Giọt chuông chiều thả mong manh
Giữa bao la biển hóa thành lời ru”.
Một đời sống trên đảo xa được nhà thơ viết ra chân thực và xúc động về những hình ảnh dung dị với sự quan sát tinh tế:
“Ơ kìa! Trên đảo lạ chưa
Có hải quân nhí chơi đùa bên nhau
Dung dăng khúc hát đồng dao
Trống trường đã điểm hòa vào tiếng chuông”.
Phạm Ánh Sao triển khai mạch cảm xúc của mình từ những chủ đề cụ thể, mãnh liệt mà đằm sâu, khoáng đạt và chi tiết, lại có độ mở cần thiết theo hướng đi chính yếu đã định trước, thể hiện rõ trách nhiệm công dân, nhãn quan người viết với đề tài biển đảo. Nhiều khi ngỡ như thơ tìm đến Phạm Ánh Sao đểcho ông đưa ra những thông điệp hữu ích vào hiện thực cuộc sống. Bài “Ký ức Gạc Ma”có những câu thơ không hề gọt giũa mà vẫn đủ khiến bạn đọc phải ngẫm ngợi, suy niệm:
“Vịn vào mộ gió mong manh
Nỗi đau riêng đã hóa thành đau chung
Khói nhang liệm kín một vùng
Sáu tư chiến sĩ anh hùng Gạc Ma
Máu hòa nước biển xót xa
Chuông chùa thỉnh nhịp sóng và lời ru”.
Thật xúc động trước cảnh tưởng niệm các liệt sĩ hải quân nơi khơi xa:
“Chúng tôi thả nén nhang xuống Biển Đông
Nguyện cầu linh hồn các anh đang hòa cùng bão tố
Gửi vạn chài lũ quét chung ngày giỗ
Cầu siêu linh hồn trong biển chơi vơi.
Chúng tôi hướng về phía mặt trời lên
Các anh thấu nỗi lòng người ở lại
Có người mẹ đợi con không nhắm mắt
Có người vợ chờ chồng nước mắt nghẹn vào trong”.
(Trước biển)
Có khi một khổ thơ nếu được tách ra cũng có thể là một bài thơ và kết hợp những khổ thơ như thế càng giúp cho toàn bài vững chãi về cấu tứ và sâu đậm về giá trị nghệ thuật:
“Bến Bình Than ủ lửa đến bây giờ
Quả cam nát mơ đất đai lành lặn
Khoai sắn qua ngày đồng chua nước mặn
Giặc đến nhà “sát Thát” âm vang”.
(Sóng nước Bạch Đằng giang).
Với lối viết ấy, Phạm Ánh Sao mở riêng cho thơ mình một con đường đủ rộng và yên ả đến với trái tim bạn đọc xa gần.
