Tôi lấy làm lạ, một người chừng mực, người của gia đình và về cơ bản là làm thơ về tấm hạnh phúc ấy mà khi viết về Người đàn bà gốm lại chợt bừng lên trước cái nghiệt ngã của số phận để cháy hết mình cho cái đẹp và vì vậy, bài thơ hay, rất hay này có xu hướng bật ra khỏi trường thơ nói chung là đằm thắm dịu dàng của Lê Phương Liên.
Đây, số phận thật nghiệt ngã:
Người đàn bà qua hai lần lửa
Hai lần bóng đêm
Hồn lửa ngủ êm
Không nắng gió
Không bình minh
Và chính cái đẹp và hành trình mê đắm cùng cái đẹp đã đưa em vượt lên:
Trong vũ khúc đêm
Trong vũ khúc ngày
Hoa hồng vươn lên
Em
Người đàn bà gốm
Sinh sôi
Nhưng rồi lại tự nhủ: Đã là con người, ai chẳng từng xao xuyến với cái khác, cái ở ngoài biên phận? Ngay trong cái thuở còn trứng nước, tạo hóa đã phổ vào con người cái mầm khát vọng ở bên ngoài tầm với:
Em ngủ say
trong giấc mơ có tiếng tằm nhả tơ bên thềm gió lộng
mênh mang cánh cò gội nắng đồng xa
Ở một bài hay khác,bài Tôi và sen, cái đẹp cái giá trị đều trong vóc dáng vươn lên, vượt lên khỏi mình:
Sen và tôi
tôi và sen
vượt lên định kiến thói quen sình lầy
trong như gió
nhẹ như mây
thơm
trên bầu ngực ánh sáng
Hình tượng cuối cùng này đẹp và gợi cảm lạ lùng, có lẽ nhờ nó ngẫu hứng vuột khỏi “nhiệm vụ” mà thể lục bát giao cho, đứng riêng mình một chỗ, tự do. Điều này rồi cũng đúng với một câu hay khác, ở một bài khác, bài Em – người đàn bà.Đây không phải là bài hay, nó còn lẫn nhiều kể lể, nhiều câu chữ ước lệ. Nhưng đoạn kết thật hay và cũng vuột ra khỏi quỹ đạo toàn bài:
Em – người đàn bà
vươn lên từ đêm
đợi nắng
Tôi cũng hơi lạ, Lê Phương Liên là người của gia đình, bài Hạnh phúc là viết cho chồng, về chồng và có những câu chân thành mộc mạc:
hạnh phúc đôi khi là nỗi đau được xoa dịu
là bàn tay dịu dàng làm mềm vết thương quá khứ
(…) hạnh phúc đôi khi là tiếng thở dài
sự nuối tiếc tàn phai của bông hoa chuyển mình
vào quả
Nhưng vẫn lại có bài Mơ giấc tầm gai, với những câu chẳng thể là thương vay khóc mướn:
Đưa tay
khều cọng gai khô
ném lên bờ giác
ơ hờ…đầy…vơi
Nặng đeo
bổn phận một đời
tầm gai hỡi
tầm gai ơi
xa dần…
Rồi tôi lại tự nhủ: Bổn phận của thơ là chia sẻ với nhân quần. Bài thơ như một tự nhắc nhở, lại như một lời nhỏ to tâm sự. Nó chênh chao, chia sẻ, cảm thông. Bài Tình yêu chưa cũ bao giờ là bài ca cổ vũ tình yêu, hẳn rồi, nhưng vẫn chứa đựng những nỗi niềm, như một định tính, một triết luận về thân phận con người:
chiều nay
tay trong tay
ngoái đầu nhìn lại
cải ngồng đã muối thành dưa
nắng bớt đòng đưa
mây bớt ngẩn ngơ
chỉ tình yêu không cũ bao giờ
Lê Phương Liên có câu tự họa bình thản, ung dung tự tại:
Một lần tôi nhận ra tôi.
chẳng cao, chẳng thấp, chẳng vơi, chẳng đầy
Một bài khác còn có tên là Để bình yên trôi. Đó là phẩm chất đáng quý của người làm thơ. Không sôi sùng sục, không huýnh hoắng mình. Còn là phẩm hạnh làm người, biết đủ thì thường đủ. Dù cho, thỉnh thoảng vẫn bị “ký ức gõ cửa/ tự treo mình vào hụt hẫng” – thậm chí, cái ký ức cũng ráo riết lắm, ráo riết đến phải ước ao:
giá có thể phổ nhạc nỗi cô đơn
để trả nợ khế ước lần sau chót
Lê Phương Liên làm rất nhiều thơ về bè bạn, cây về cỏ, về hoa hồng hoa sen, về các địa danh như những dấu chân của dân du lịch, về tháng Giêng tháng Mười, về mùa Xuân, mùa Hạ…hầu hết những bài như thế chỉ cho ta hình dung về một tâm hồn dịu dàng, đằm thắm, nhân hậu của nhà thơ chứ chưa cho ta biết dung nhan của cá tính.
Độc thoại sen nên coi là một ngã ba của đời thơ Lê Phương Liên.Từ đây, nếu tình yêu với thơ ca vốn đã được trời gieo mầm cùng lúc với mẹ cho bú mớm, muốn cho nó mẫm mạp lên, vạm vỡ hơn thì phải có một sự chuẩn bị hành trang thật lực.
Nhưng rẽ theo hướng nào?
Vâng, cứ theo dấu các câu các bài hay của chính mình mà đi, dần dà sẽ thành lối. Có một thể loại Lê Phương Liên thuần thục hơn cả, đó là lục bát. Thuần thục đến mức, khi biến tấu câu bát thành sáu chữ, mà lại là thanh sắc ở chỗ lẽ ra phải bằng nhưng vẫn không bật khỏi hơi thơ như “thơm/ trên bầu ngực ánh sáng”. Thuần thục và tài tình nhất ở chỗ dùng từ láy ba:
Mõ gầy thỉnh khúc tương tư
Chuông thây lẩy những ừ hư ta bà
(…) Ngẩn ngơ cầm một đức tin
Đã bay theo tiếng chim bìm bịp kêu (Lạc)
Kiếm tìm chi, ngợp một đời
Thềm hoa vạt áo cây ngời ngợi xanh( Đời cây)
Bâng khuâng chiều cuối năm là một bài lục bát hay cả ý lẫn vị vì vần gieo rất ngọt, khá “đòng đưa” – nói như tác giả hay nói:
Hình như gió đã xanh xao
Hình như nắng đã trốn vào hoàng hôn
Đã ngọt, nhưng đến chỗ từ láy ba được gieo đúng lúc đúng chỗ thì cho thấy một chiều sâu, một sự lịm ngọt của thể thơ, xin hãy đọc đúng như phép đọc phổ thông trong tiếng Việt để cảm nhận:
Tháng mười hai biết về đâu
Nắng phôi phai nắng, mưa nhầu nhĩ mưa
Độc thoại sen còn một bài lục bát nữa rất xứng với thể thơ, ở cái chỗ tác giả thẩm thấu di sản ông bà, nó rất y phục xứng kỳ đức chứ không như người mặc áo mượn, như kẻ mượn con đò qua bến, bài Con về vin ngọn trầu không. Vinchứ không ngắt, cũng không vịn; và nângtrái cau chứ không dâng và càng không thể cầm. Tôi cảm thấy có một người nghệ sĩ sắm vai Tấm tài khéo nhất mực, khi têm trầu cánh phượng cũng không thể qua mặt cái chữ vin và nâng này:
Con về vin ngọn trầu cong
Nâng trái cau thắm thầm mong bà về
Và bà hiển hiện sau lời khấn của cô cháu hiếu kính:
Đường chiều bước tỉnh bước mơ
Như bà con cũng ngóng chờ chợ phiên
Gánh cong cong cả muộn phiền
Áo nâu, nâu cả nỗi niềm tóc tơ
Đọc xong bài Con về vin ngọn trầu cong, tôi hiểu ra nguồn cội của hồn thơ hôm nay chúng ta bàn tới. Vin và nâng niu cái đẹp vừa là hành trình vừa là mục đích của thơ Lê Phương Liên. Đọc xong bài thơ này, tôi cũng nhận ra hướng đến của chị. Xin chúc mừng chị.
V.C
