Một không gian nghệ thuật với hiện thực đời sống và cõi tâm linh huyền bí giao thoa một cách tinh tế sẽ lôi cuốn bạn đọc khi tiếp cận cuốn tuyển tập truyện ngắn *Viên phi công và chiếc bát cổ* (Nhà xuất bản Hội Nhà Văn – 2025) của Phạm Xuân Hiếu. Điều đó góp phần khẳng định văn chương luôn là tấm gương phản chiếu chân thực và đa chiều về kiếp sống của con người.
Trước tiên, thế giới cổ vật huyền bí và triết lý nhân sinh giúp bạn đọc được dấn thân vào những mảng màu đối lập của cuộc sống. Truyện ngắn “Bạch Ngọc Mô Ni Linh Ngân” là một tác phẩm cho thấy điều đó. Câu chuyện xoay quanh chiếc chuông bằng đá ngọc mang tên Bạch Ngọc Mô Ni có khả năng đổi màu và phát ra tiếng linh ngân kỳ diệu tùy theo tâm người gõ. Sau nhiều biến cố lưu lạc giang hồ, bảo vật này ngẫu nhiên đến tay ông La Vương, một người có tâm với Phật giáo, thông qua sự trao tặng của một người phụ nữ lớn tuổi tại buổi triển lãm. Ông La Vương nguyện sẽ đặt chiếc chuông quý giá này trên bảo tháp chín tầng để những người có tâm lên cầu nguyện. Qua truyện ngắn này, Phạm Xuân Hiếu dẫn dắt người đọc vào thế giới đam mê sưu tầm đồ cổ của những nhân vật như Huấn, Dũng hay ông La Vương. Những món đồ cổ ở đây không hề vô tri. Chúng mang trong mình những đặc tính kỳ lạ, hòa nhập tinh khí, âm khí của những linh hồn và lưu giữ những biến cố thăng trầm của lịch sử. Truyện ngắn mang đậm màu sắc tâm linh. Tác giả lồng ghép khéo léo triết lý nhân quả của nhà Phật. Thông qua thế giới sưu tầm đồ cổ kỳ bí, Phạm Xuân Hiếu khẳng định chân lý “quý vật tìm quý nhân”. Cái đẹp và sự linh thiêng không thể dùng tiền bạc để đoạt lấy. Nó chỉ tìm đến và ở lại với những người có tâm hồn thánh thiện, biết gạt bỏ lòng tham vô đáy. Bằng những trải nghiệm kỳ bí, tác giả gửi gắm triết lý sâu sắc của nhà Phật rằng những “quý vật” luôn tự tìm đến người chủ có tâm, có phúc.
Đọc những truyện ngắn như vậy của Phạm Xuân Hiếu, bạn đọc sẽ nghe thấy tiếng vọng của những kiếp người cơ cực và lòng trắc ẩn. Chẳng hạn, đến với truyện ngắn “Lão Sìn và khỉ con”, bạn đọc không khỏi xúc động trước hình ảnh Lão Sìn sống cô độc, lầm lũi dưới chân núi Văn. Lão Sìn là một người đàn ông khuyết tật bẩm sinh với cánh tay phải khèo như thanh củi khô, sống khép kín, sợ hãi ánh mắt người đời và thường tha thẩn nhặt nhạnh đồ ở chợ. Dù nghèo đói và bị xa lánh, trong một lần tìm kiếm đồ thừa, lão tình cờ phát hiện và dang tay cứu sống một chú khỉ con gầy gò thoi thóp nằm trong chiếc lồng bẹp rúm do một tên thợ săn nhẫn tâm vứt bỏ giữa chợ chiều. Truyện ngắn này là một bài ca đẹp về lòng trắc ẩn và tình yêu thương vô điều kiện. Sự tương phản gay gắt giữa gã thợ săn độc ác sẵn sàng bắn chết khỉ mẹ, bỏ mặc khỉ con với một Lão Sìn tật nguyền, bần hàn nhưng giàu lòng nhân ái đã làm nổi bật vẻ đẹp của tình người, tỏa sáng ngay từ nơi tăm tối và nghèo khổ nhất.
Ẩn sau những trang văn là trái tim đồng cảm sâu sắc của nhà văn Phạm Xuân Hiếu dành cho những mảnh đời bé nhỏ, bất hạnh. Đó là hình bóng côi cút của bé Thùy gầy đét, mưu sinh giữa dòng đời bằng giọng hát rong; hay sự dằn vặt, ngột ngạt của nhân vật Hưng đang trốn trên căn gác xép bụi bặm trong truyện “Người bị nghi oan”.
Thùy là nhân vật chính trong truyện ngắn “Tiếng hát mảnh đời”. Đó là câu chuyện về một cô bé mù mưu sinh bằng nghề hát rong, sở hữu giọng ca trầm bổng, thánh thót như tiếng chim, tiếng suối để bộc bạch nỗi niềm lang thang đi tìm cha mẹ. Khi nhận được sự chú ý và cái nắm tay rung rung đầy ấm áp của Cưng, Thùy cảm nhận như có một luồng điện truyền qua tim khiến em nghẹn ngào tuôn trào nước mắt và ngây ngất lâng lâng như tìm thấy ánh sáng thật sự. Bằng giọng văn giàu chất thơ và thấm đẫm sự xót xa, nhà văn Phạm Xuân Hiếu phác họa thân phận bọt bèo của những đứa trẻ vô gia cư. Chi tiết cái nắm tay truyền hơi ấm thể hiện sức mạnh cứu rỗi của sự đồng cảm; nghệ thuật và tình người chân thành đã xoa dịu đi nỗi đau khiếm khuyết, thắp lên ngọn lửa hy vọng diệu kỳ cho một kiếp người cơ cực.
Truyện ngắn “Câu chuyện về mẹ con cô Thực và cậu bé Đao” kể về cô Thực mang số phận hẩm hiu, tảo tần làm lụng, kéo xe cải tiến chở rau, chở đá để nuôi dưỡng đứa con trai khù khờ tên Đao. Vào một ngày giáp Tết lạnh giá, khi cô Thực ốm liệt giường rên rỉ dặn con mặc áo cho ấm, Đao lại ngây dại mang cành đào rực rỡ ra chợ bán lấy tiền cho mẹ tiêu Tết, hăm hở bỏ mặc người mẹ đang đơn độc lả đi trong cái lạnh buốt. Truyện ngắn này là một bức tranh đầy xót xa về sự cùng cực của đói nghèo, bệnh tật. Tấm lòng hiếu thảo nhưng ngô nghê của Đao càng khoét sâu thêm bi kịch đau đớn của người mẹ. Việc đặt vẻ đẹp sinh sôi của cành đào nở rộ bên cạnh sự sống đang tàn lụi dần của cô Thực đã đẩy sự ám ảnh và thương cảm trong lòng người đọc lên mức cao trào.
Truyện ngắn “Phận bèo” lột tả bối cảnh quan trường thối nát khi viên quan huyện không dám đưa con gái ruột là Tuyết đi hầu hạ quan phủ phì nộn, háo sắc để giữ cơ hội cho con mình được vào cung. Trong cơn bí bách, lão nảy sinh mưu kế tàn nhẫn là bắt con Lẹm – một kẻ ăn người ở nhom nhem ngủ xó bếp có nét nhang nhác con Tuyết – đem đi tắm rửa sạch sẽ, thay váy áo đẹp để làm kẻ thế thân dâng lên quan trên. Truyện ngắn này là một đòn đả kích mạnh mẽ vào thói giả dối, xảo quyệt và bản chất ích kỷ của tầng lớp thống trị phong kiến. Những kẻ cầm quyền coi số phận của người phụ nữ nghèo hèn như món hàng hóa, sẵn sàng đem họ làm con tốt thí mạng để che đậy dã tâm cá nhân. Tác phẩm bóc trần sự bất công đến nghẹt thở và sự rẻ rúng của mạng người dưới đáy xã hội đương thời.
Tuyển tập truyện ngắn “Viên phi công và chiếc bát cổ” của Phạm Xuân Hiếu chỉ ra góc khuất luân hồi và luật nhân quả. Nhà văn khéo lồng ghép sự răn đe mang màu sắc ma mị, ly kỳ qua truyện ngắn “Vũ nữ tò ho”. Tác giả mượn hiện tượng tâm linh như phép thuật hoán đổi diện mạo, thay da đổi thịt của thầy phù thủy âm dương. Bằng việc xây dựng hình tượng bà Tò Ho mang linh hồn già nua hiện thân dưới vỏ bọc một cô gái trẻ trung, tác giả đã lên án sự tha hóa của con người khi mù quáng đuổi theo sắc dục và dối lừa.
Bằng lối kể chuyện cuốn hút, ngôn từ mộc mạc nhưng đậm chất suy tư, Tuyển tập truyện ngắn của Phạm Xuân Hiếu mang đến một cuộc hành trình đi sâu vào tâm khảm con người. Tác phẩm gột rửa những toan tính đời thường để hướng độc giả tới những giá trị chân – thiện – mỹ. Gấp lại cuốn sách, dư âm của sự bao dung và những bài học nhân văn sâu sắc chắc chắn sẽ còn đọng mãi trong lòng bạn đọc.
- K.
