Đào Cảng là một trong những tác giả tiêu biểu của thơ ca Hải Phòng thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Thơ anh như con người anh vậy, như cái tên anh gắn với cuộc đời, gắn với quê hương đất Cảng – Đào Cảng.
Trong sự nghiệp cầm bút gần 20 năm của mình, nhà thơ Đào Cảng đã để lại cho văn học Việt Nam nói chung và văn học thành phố Cảng nói riêng một số tác phẩm thơ gây được ấn tượng sâu sắc cho bạn đọc. Sau tập thơ “Thành phố những con tàu” (in chung với Trần Quốc Minh – NXB Hải Phòng), anh tiếp tục cho ra đời tác phẩm “Thời yêu thương” in chung với tác phẩm “Chầm chậm với mình” của Trúc Thông – NXB Tác phẩm mới năm 1977 và tác phẩm “Nắng lên” in chung cùng các tác giả Sĩ Hồng, Khánh Nguyên, Vũ Từ Trang do NXB Thanh niên năm 1985. Rất tiếc cho anh là hai đứa con tinh thần của riêng anh (hai tập thơ) ra đời khi anh đã bỏ quê hương đất Cảng, bỏ gia đình, bè bạn về cõi vĩnh hằng. Đó là các tập thơ:
– Vùng quê tuổi nhỏ (NXB Hải Phòng, năm 1988).
– Buồm trong phố (NXB Lao động, năm 1997).
Năm 2007, NXB Hội Nhà văn ấn hành “Tuyển thơ Đào Cảng 1960-1987”.
Hầu hết các thi phẩm của Đào Cảng chủ yếu viết về thành phố Cảng, miền đất anh đã được sinh ra, lớn lên và trưởng thành. Anh thổn thức trước cuộc sống lao động sản xuất và chiến đấu oanh liệt của người đất Cảng “Trung dũng quyết thắng” thời kỳ chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ.
Thiên nhiên cuộc sống, con người trong thơ anh là tiếng lòng của anh về Hải Phòng – cảng biển thân thương một thời gian khổ nhưng rất kiên cường. Suy nghĩ về anh, tác giả Trần Quốc Minh có viết: “Đào Cảng đã đào cảng thật! Anh có cả một trường ca về phá thủy lôi để giải tỏa Cảng và rất nhiều bài thơ anh viết về cảng Hải Phòng, nơi anh làm việc: “Giải tỏa Cảng”,“Tàu Sô Panh”,“Cô lái xe trên Cảng”,“Cảng mới…”
Suốt một đời, cái thời tuổi thanh xuân, cùng với con người đất Cảng anh hùng, Đào Cảng đã xông pha nơi bom rơi đạn nổ để “Giải tỏa Cảng”góp phần làm nên những chiến thắng oanh liệt của công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đập tan âm mưu chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Những hiện thực sôi động đó của cuộc sống lắng lại trong thơ anh với những cảm xúc rất thực về “Thành phố những con tàu” có cả những cánh “Buồm trong phố” đợi “Nắng lên”. Hình ảnh những người công nhân Cảng được tác giả gửi lòng mình qua hình tượng chọn lọc “Cô gái lái xe trên cảng” tạo nên một âm vang hào hùng, giàu nhạc điệu, làm nên ca khúc sống mãi với thời gian.
Nhịp sống của nhân dân đất Cảng hòa chung trong nhịp sống của cả dân tộc được anh lắng lại ở hình tượng người mẹ đợi chờ con sau khi đưa tiễn con đi làm nhiệm vụ trong cảnh đất nước đang chiến tranh qua thi phẩm “Bài thơ cửa sổ” với cảm nhận “Ô cửa dõi nhìn như mắt mẹ tiễn đưa, …ô cửa như mắt mẹ trầm tư”. Cũng từ đó mà Đào Cảng liên tưởng bằng những hình ảnh so sánh ô cửa như: “…mắt cha, mắt anh em đồng chí; mắt con người Việt Nam căm thù đau xé; mắt người thân đang chờ lệnh xung phong; mắt người yêu thắm sắc thủy chung”. Bạn đọc thời bấy giờ khó có thể quên được mấy câu kết của “Bài thơ cửa sổ”: “Ôi! Người đi như nước mới ra nguồn/ Ôi! Người đi, người đi vì đất trời ta chảy máu/ Và Tổ quốc ngày đêm thao thức/ Như mẹ hiền mong ngóng chiến công con…”
Thơ của Đào Cảng hầu hết là thơ tự do rất bình dị, dễ thương, dễ gần, dễ cảm như con người anh vậy. Rất tiếc, anh ra đi quá sớm. Anh ra đi khi tuổi đời còn trẻ, sức viết còn sung mãn, đọng lại nỗi đau trống vắng, nuối tiếc cho bạn bè đồng nghiệp. Ngày anh ra đi (6/1987), một tháng sau trên báo Văn nghệ số tháng 7/1987, tôi đọc được, ghi nhớ mãi tình cảm của nhà thơ Ý Nhi giành cho Đào Cảng: “Nghe tin Anh qua đời/ Sao ta cứ phải mất/ Những người tốt nhất”.
Hai mươi năm sau, ngày 17/7/2007, nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam lại nhớ đến nhà thơ Đào Cảng. Anh bày tỏ cảm xúc khi nhớ đến một người bạn tốt, một người cầm bút cùng thời đã đồng hành với anh, với văn học Việt Nam trên lĩnh vực thi ca: “Cảm ơn cuộc đời đã cho tôi gặp một trong những người tốt nhất mà một đời người có thể có. Vì thế, cuộc ra đi của anh khi mới ngoài 40 tuổi làm tôi đau đớn và trống vắng biết bao”.
Đào Cảng! Nhà thơ Đất Cảng, một con người như vậy đó.
N.C.A
(Rút ra từ tuyển tập Văn học Hải Phòng 2018-2023, tập 2 – NXB Hải Phòng 2023)
