Chim tăng ló sao chưa thấy về? Bua nghiêng ngó, ánh mắt lần tìm vào từng kẽ lá. Lấp ló những quả ổi chín to bằng nắm tay trẻ con, màu vàng suộm. Mùi ổi chín thơm nưng nức. Mọi năm đến mùa ổi chín là chim tăng ló về nhiều lắm, tiếng hót líu lo rộn rã đầu sàn. Vậy mà đã gần cuối mùa rồi mà không thấy bóng dáng chú chim nào về. Những chú chim xanh từ lâu đã trở thành người bạn thân quen của Bua.
Bua nhớ ngày đầu tiên hai mẹ con tới đất này. Lúc ấy Bua mệt lắm rồi, đôi chân không thể nhấc lên để đi được. Êm giục, cố lên con, nơi này tạo vẫn tìm ra đấy, phải đi xa nữa thôi. Bua mười tuổi nhưng ngay từ nhỏ mỗi khi nhắc đến tạo bản là mặt xanh như tầu lá, sợ. Bua cố đứng lên nhưng đôi chân nhỏ như đốt trúc gặp phải gió to, đứng không nổi. Êm cũng mệt lắm rồi, đành ngồi xuống thở dài. Chiều qua đào được khúc củ mài, vội vàng nướng ăn giờ đói quá, như có sương mù phủ đầy mắt, có muốn đi nữa cũng không được rồi. Êm nặng nhọc nói, nghỉ ngơi một chốc rồi êm xuống suối tìm con cá. Suối ở gần thôi, êm nghe thấy tiếng nước chẩy mà. Giờ chỉ biết cậy nhờ Phạ cứu giúp thôi.
Bua và êm ngồi tựa lưng vào bờ đất, người lả dần, mê man. Có mùi thơm, êm à! Bua thoát khỏi cơn mệt mỏi, ngồi thẳng người dậy hít ngửi mùi thơm ngọt ngào trong gió. Rồi bỗng đâu, trong không gian tĩnh lặng bật lên tiếng hót thương thương, vui vui. Êm reo lên, tiếng chim tăng ló, Bua à. Có cây ổi chín gần đây thôi. Lần theo tiếng chim, hướng theo mùi thơm, êm và Bua tìm ra được cây ổi. Cây chưa to nhưng quả chín nhiều quá. Những con chim mải ăn không bị giật mình bay đi khi có người vít cành hái quả. Ngọt lự! Bua cũng giống như chú chim mải mê ăn. Ăn vừa thôi, để êm xuống suối bắt cá, vớt rêu, ăn thế mới no được.
Bua cùng êm đã đi tới đây thế nào? Bua phân vân đứng nhìn những ngọn núi cao chạm tầng trời xếp sát nhau thành vòng tròn quây kín. Núi cao thế mình trèo sao nổi. Cả khu rừng nữa, những thân cây to bằng mấy vòng tay ôm của người lớn, dây rừng ken kín, làm gì có lối đi. Mặt trời đang đứng trên đỉnh đầu, chỉ có khu đất chỗ cây ổi và nơi dòng suối êm đang bắt cá là có ánh nắng thôi. Màu xanh của rừng che kín bầu trời. Hay là mình đã đi dọc theo con suối này. Không phải, Bua có thấy lội nước đâu. Thế thì chỉ có Phạ dẫn lối.
Êm từ dưới suối lên, một tay cầm nắm rêu xanh, tay kia là xâu cá. Con cá êm vừa bắt lên kia liệu tạo có đến đòi. Bua phải nướng nhanh thôi để lấy sức mà chạy tiếp.
Có lần Bua hỏi, ải à, đất rộng thế mà sao nhà mình đến chỗ nào tạo bản cũng nhận là đất của ông ấy. Phạ ban cho ải giỏi săn bắt thú rừng mà tạo bản cũng bảo là tranh cái phần giỏi không để cho tạo giỏi được nữa là sao. Tạo bản bảo, êm đẹp hết không để cho con gái ở bản đẹp nữa. Sao ải tranh mất cái đẹp của tạo. Bua không hiểu nhưng nghĩ tới việc cả êm và ải phải về làm con trâu, con ngựa, còn Bua thì về làm con chó, con mèo trong nhà tạo Bua sợ lắm. Rồi một ngày, người ta khênh ải từ rừng về. Người ải nhiều máu chảy quá. Trai bản nói, người nhà tạo hại ải để cướp êm đấy, chạy đi nơi khác thôi. Chạy! Người nhà tạo đuổi theo. Lũ chó săn sủa vang rừng. Chỉ có Phạ che mắt chúng nên người nhà tạo không tìm được hai mẹ con. Chạy mãi, cái chân không muốn đi nữa rồi mà không biết đã hết đất của tạo chưa.
Êm đã có kinh nghiệm đi rừng cùng ải rồi, lúc nào cũng phải mang theo cục đá lửa và con dao quắm. Đó cũng là hai báu vật ải để lại cho mẹ con Bua trước khi từ giã cõi người để trở về với rừng thiêng. Bua tìm những thanh nứa khô, đập dập rồi tước nhỏ để êm nhóm lửa. Êm mài hai viên đá vào nhau, những tia lửa toé ra bén vào những vụn nứa ngun ngún cháy rồi lúc sau bùng lên. Êm chặt một khúc cây nứa, cho rêu vào nấu. Cá suối nướng thơm lựng, ngầy ngậy. Rêu luộc trong ống nứa ngai ngái, nhai sần sật. Ngon. Mấy ngày rồi, Bua mới được bữa ăn ngon như thế này. Mệt, lại được ăn no, được nằm bên bếp lửa ấm, được ngửi ổi chín thơm lựng khiến Bua ngủ say sưa. Đến khi êm gọi Bua dậy thì mặt trời đã trốn vào lưng núi, để cho bóng tối từ trong rừng bắt đầu ùa ra.
– Bua à, dậy đi con! Mình phải đi tiếp thôi.
Bua ngồi dậy, phụng phịu:
– Trời sắp tối rồi mà. Êm, con mệt lắm. Tạo không đuổi theo nữa đâu.
Bỗng êm hốt hoảng:
– Có người đến, con ơi! Trốn nhanh thôi!
Không kịp rồi, người ta đã đứng ngay sau lưng. Hai mẹ con ôm chặt nhau run như chó con ngã suối.
– Bị nhà phìa, nhà tạo đuổi bắt phải không.
Sao người ta lại biết chuyện mình đang chạy trốn nhà tạo? Cả Bua và êm càng run hơn. Một người phụ nữ nói:
– Khổ thân, đẹp thế mà. Đẹp cũng là cái tội để cho tạo bắt. Về bản chúng tôi mà ở, không phải lo sợ nữa đâu. Chúng tôi cũng toàn người có hoàn cảnh giống hai mẹ con, cùng về đây lập bản để bảo vệ nhau. Gọi là bản Mới.
Một người khác nói:
– Chúng tôi tập chung lại để chống nhà tạo nhà phìa, chống lại quan tây mà, đừng sợ.
Thật thế sao? Bua và êm chưa được biết có những người như thế nhưng những người đàn ông mang theo súng kíp còn đàn bà đeo cái lếp sau lưng kia giọng nói thì hiền, thân thiện lắm, không phải sợ thật. Nhưng êm lắc đầu:
– Không về đâu, mẹ con tôi ở đây cũng được.
– Giữa rừng thế này thì làm gì có nhà cho hai mẹ con ở.
– Có nhiều cây sẽ thành nhà đẹp thôi.
*
Mình đến mường phạ rồi, êm nói với Bua thế. Ở đây thú dữ không đến gần, chỉ nghe thấy tiếng gầm của hổ, tiếng tru của sói vọng về từ đâu xa lắm. Êm hay khắp những câu nhớ lại những khi vào rừng cùng ải. Quanh nhà hay có tiếng con nai con hươu đêm đêm kêu tang tác gọi bạn. Sáng ra tiếng gà rừng cung cúc tìm mồi, tiếng chim ríu ríu, ran ran, rồi tiếng nước suối nhảy tanh tách trên hòn đá. Vào những ngày mưa nhiều, dữ dội lắm con suối cũng chỉ ngầu đục vài hôm rồi lại trong vắt. Vui nhất là đến mùa cây ổi đầu sàn chín rộ là chim tăng ló bay về. Những chú chim xanh nhảy nhót trong tán ổi, hót nghe thương thương, vui vui. Êm vui nhất là làm cái nương cái rẫy tra hạt ngô, hạt đậu không ai đến đòi. Bản Mới không xa, thỉnh thoảng êm cùng Bua xuống đấy để trao đổi ít rau rừng, cá suối lấy muối, lấy hạt giống và cũng là để cho Bua chơi với những đứa trẻ cùng tuổi. Bua cho chúng những quả mắc chai nhặt ở gần nhà. Những đứa trẻ nắn bóp quả mắc chai đến khi mềm nhũn thì cắn một lỗ nhỏ, rồi hút lấy nước cùi vàng óng, thơm ngọt. Hương hoa của núi rừng, đứa trẻ nào cũng thích.
– Bản Mới là mường phạ à? – Bua hỏi người già câu này.
Người già nói:
– Về đây để nhờ núi rừng che chắn thôi. Nhưng chẳng che chắn hết người xấu, vẫn còn phải lo nhiều lắm.
Êm nói, đến bây giờ mới được gọi là sống. Những năm trước Bua hay hỏi, sao êm cứ làm xấu mình rồi bắt Bua làm xấu theo. Đến giờ mười lăm tuổi thì Bua hiểu rồi, vì êm đẹp mà cả nhà phải khổ. Càng lớn, cơ thể Bua càng phổng phao, sang năm nay thì da trắng nõn nà, ngực tròn đầy, mông nở căng không thể che dấu được trong lần áo váy lụng thụng mà êm cố tình vá víu làm cho xấu đi. Mỗi khi xuống bản êm lại dặn:
– Xuống đấy con đừng có rửa mặt, đừng có múa xoè.
– Sao lại thế?
– Nhiều đứa trai nhìn thấy thì lại khổ giống êm thôi.
– Ở đấy toàn người cùng hoàn cảnh giống mình, toàn người tốt, êm à.
– Biết vậy. Nhưng cái đẹp nó lan như gió ấy. Người yêu mình thì tự biết tìm ra vẻ đẹp của mình, có thế mới biết bảo vệ người mình yêu, giống như ải, con à. Chỉ tại êm không giấu được nên mới mất ải.
*
Cây ổi lớn lắm rồi, thân cây bằng bắp đùi người lớn, tán lá như chiếc ô xanh che kín cả gian nhà nhỏ của hai mẹ con. Đàn chim xanh đã trở nên thân quen với Bua khi mùa quả chín. Sáng sớm lũ chim ríu ran đánh thức Bua dậy. Có chú dạn dĩ mổ tranh những quả ổi Bua định hái như hai người bạn chơi đùa nhau. Vậy mà năm nay vắng bặt là sao. Bua lo lắng tìm từng kẽ lá, lắng nghe qua tiếng rừng tiếng suối xem có lẫn một tiếng chim nào không. Không thấy tiếng chim thân quen. Êm cũng nhận ra điều gì đó nên đêm nào cửa cũng được cài chặt, ban ngày nhìn quanh lo lắng.
Rồi có một âm thanh mới cất lên khi đêm xuống, ngay dưới gốc cây ổi. Đó là tiếng kèn pí. Tiếng pí gọi người yêu. Đêm thứ nhất, lòng Bua xốn xang. Từ chập tối thứ hai, Bua hồi hộp lắng nghe từng tiếng động từ bên ngoài vọng vào. Tiếng pí lại cất lên, réo rắt. Đêm thứ ba, khi tiếng pí vừa cất lên, Bua thổn thức ngồi dậy. Êm cầm tay Bua giữ lại, cố nói nhỏ nhưng gắt:
– Nằm xuống, con!
– Sao thế, êm?
– Tiếng pí không tin tưởng được.
Bua chỉ thấy tiếng pí du dương, tha thiết, mời gọi chứ có phải như êm nói đâu. Nhưng nhớ lại không ít lần êm nói, tiếng pí có hồn đấy, Bua lặng lẽ nằm xuống. Cuộc đời êm đã trải qua nhiều khổ đau rồi.
Bua xoay người lại phía êm, hỏi:
– Có phải tiếng pí của Păn không, êm?
– Păn mạnh mẽ, thật thà, tiếng pí không lả lơi thế này đâu.
Êm nói đúng suy nghĩ của Bua rồi. Bua đã nhiều lần gặp ánh mắt khát khao của Păn nhìn mình, mong được nghe tiếng pí tỏ tình của Păn. Nhưng tiếng pí này lại không phải. Thế thì của ai?
Đêm thứ tư, rồi thứ năm, người thổi pí vẫn kiên nhẫn. Nhưng tiếng pí rời rạc, có lúc bỗng dưng ngưng bặt. Lạ!
“Kéc…! Kéc…! Kéc…!”
Mới sáng sớm, chim tăng ló đã kêu hoảng hốt, tiếng đập cánh hoảng loạn. Chim tăng ló kêu cứu! Sao thế? Có chuyện không tốt xảy ra rồi! Bua lao ra nhanh khỏi nhà, chạy theo bóng chim đang vỗ cánh bay về phía rừng. Chim ơi, Bua tới giúp đây! Bua băng qua những vỉa đá sắc nhọn, bứt dây rừng ngăn lối chạy theo bóng chim.
Bỗng! Những “con hổ” lao tới vồ Bua, vắt bua lên lưng nó. Rồi bị quăng lên lưng ngựa. Có tiếng ngựa hí. Rồi tiếng nổ đì đoàng phía sau. Mắt nổ đom đóm, xây xẩm mặt, Bua thấy mình như bay lên, xung quanh quay cuồng như có trận cuồng phong ập tới. Rồi Bua mê man, không còn biết gì nữa.
Bua tỉnh lại khi bị ném mạnh, toàn thân bị đập xuống, đau ê ẩm. Gắng mở mắt xem mình đang ở đâu. Tiếng người nói xôn xao xung quanh. Bua cố chống tay ngồi dậy. Bua đang ngồi trên chiếc đệm êm, thêu hoa sặc sỡ. Nhà sàn ở đâu mà to đẹp thế này? Bua nhìn quanh, lạ lẫm. Chỉ có nhà quan, nhà tạo mới có thôi. Bua hoảng sợ, vùng chạy về phía cửa. Nhưng những người đàn ông giữ Bua lại.
– Tôi đang ở đâu thế này?
– Ở nơi được sống sung sướng hơn cả mường phạ. Mới có năm năm mà đã không nhận ra tao à.
Bua chững lại, nhìn người đàn ông vừa nói. Là tạo bản. Nhưng sao lạ thế, Bua cùng êm chạy ba ngày, phải xa lắm chứ, vậy mà từ lúc bị bắt lại đến giờ chỉ nửa ngày. Tại đất của nhà tạo rộng lắm, chạy mãi mà vẫn chưa xa. Ngoài sàn, mặt trời đang đứng bóng. Ngày xưa, cũng tại ngôi nhà rộng, đẹp thế này, êm đã bị tạo bản cưỡng ép trước mặt con trẻ. Vì êm không chịu nên ải bị trả thù. Tạo bản bây giờ đã già lắm rồi, lại muốn bắt một đứa trẻ như Bua làm vợ nữa sao. Không thể được, thà chết còn hơn. Bua nhìn quanh tìm một vật dụng gì đó cần cho lúc này. Những gã đàn ông đã chắn hết lối.
Những gã đàn ông vội đứng dạt sang hai bên. Chuyện gì? Bọn chúng mở lối cho Bua chạy. Bua chạy. Nhưng, trước cửa xuất hiện một “bức tường” to lớn chặn kín, ánh sáng cũng không thể lọt qua. Là vượn à? Một con thú khổng lồ, mình đầy lông lá.
– Bẩm quan công sứ, đây là con bé đẹp nhất vùng này! – Tạo bản khép nép bên cạnh cửa, thưa.
Thì ra là người! Lần đầu Bua nhìn thấy con người khác lạ thế này. Quan công sứ là người Pháp, Bua đã nghe người lớn ở bản Mới nói với nhau.
Quan công sứ lại gần, ngắm nghía, soi mói khắp người Bua. Mắt lão ta xanh như mắt chó sói. Người lão ta hôi như mùi ngựa. Lão ta cười khành khạch như con khỉ, nói:
– Đẹp! Đẹp lắm! Có bôi bẩn lên mặt cũng không giấu được, áo quần rách rưới cũng không làm mất đi cái đẹp của cô gái này. Ta sẽ thưởng lớn cho nhà tạo.
Tạo bản khúm núm:
– Con gái Thái ở đây đứa nào cũng tóc thơm, da trắng, hấp dẫn nhất là đôi vú săn chắc, trai nào được thưởng thức thì hồn sẽ được lên cõi trời tiên. Quan lớn nói đúng, đã đẹp thì không thể dấu được, chúng con rình mãi mới bắt được nó về dâng cho quan.
Đá lở, lũ cuốn cũng không thể khủng khiếp hơn những điều Bua vừa nghe thấy. Có chết cũng không thể làm người nhà lão già quan công sứ kia. Bua lao người như một con mãnh thú hòng thoát khỏi vòng vây của lũ thợ săn. Nhưng sức con gái của Bua khác nào húc phải đá tảng.
Nhưng rồi những tiếng nổ đoành đoành bất ngờ vang lên. Những tiếng la hét thất thanh, tiếng chân chạy toán loạn. Bua vùng chạy tiếp. Nhưng một cơ thể to, nặng như tảng đá đổ sập, đè lên người Bua. Không thể thở nổi, Bua cố vùng vẫy thoát khỏi “tảng đá”. Rồi cái “tảng đá” bị hất văng khỏi người Bua. Một cánh tay đỡ Bua ngồi dậy.
– Anh Păn! – Bua thốt lên, ngạc nhiên nhìn người vừa đỡ mình dậy.
– Chạy mau! – Păn ra lệnh.
Bua chạy. Không biết mình nên chạy hướng nào thì có những người bên ngoài kéo Bua chạy. Là những người bản Mới.
Bua chạy. Rừng mở lối cho Bua chạy, rồi lập tức lại khép kín xoá dấu chân chạy qua. Thế ra nơi bản Mới không xa bản cũ thật, đến chập tối mọi người đã về đến bản Mới.
Có tiếng chim lích rích trên tán ổi. Lũ chim chờ Bua về.
Bua cũng chờ một người về. Không biết Păn sao rồi.
Bóng tối từ trong khe núi oà ra phủ kín không gian. Tối lâu rồi mà Păn chưa về! Êm giục, vào ngủ đi con. Nhưng anh Păn chưa về. Đừng lo cho nó, có tin gì xấu chắc mọi người đã nói rồi. Vào ngủ đi, ngày mai phải vào rừng để tránh quan quân trả thù. Bua buồn. Ngày xưa êm đẹp chỉ ảnh hưởng tới mình ải, nay Bua làm luỵ tới cả một bản. Bua vào nhà, nằm xuống cạnh, vòng tay ôm êm.
Bất ngờ có tiếng pí cất lên. Phản ứng của Bua ôm êm chặt hơn, hoảng hốt. Êm gỡ tay Bua ra, thì thầm nói:
– Không phải tiếng pí hôm nọ đâu. Của anh Păn đấy.
Bua ngồi dậy, lắng nghe. Không phải những tiếng lả lơi hôm nọ, tiếng pí hôm nay đĩnh đạc nhưng cũng rất say đắm.
Bua nhón chân, khẽ khàng đi ra ngoài. Có tiếng trở mình của êm.
